AI තාක්ෂණය අපගේ දිනයේ අත්යවශ්ය කොටසක් බවට පත්ව තිබේ. නමුත් MIT Media Lab පර්යේෂකයින් පෙන්වා දුන් පරිදි, AI සමඟ ලිපි ලිවීම මගින් මොළයේ සම්බන්ධතා දුර්වල වෙයි, එමඟින් "cognitive debt" කියන නව සංකල්පයක් උදාවෙයි.
මෙම පර්යේෂණය EEG උපකරණ භාවිතයෙන් AI‑සහාය ලිපි ලියන අය හා නොලියන අය අතර මොළයේ ක්රියාකාරකම් වෙනස් බව සනාථ කළේය. AI භාවිතයෙන් ලියපු ලිපියකින් පසු, පර්යේෂකයින් පෙන්වා දුන්නේ ඒ අයගේ මතක ශක්තිය හා උපුටා ගැනීමේ හැකියාව අඩුවීමයි. එම පර්යේෂණය 54 දෙනෙකුගෙන් කරුණු ගෙන, අවසාන සැසියේ 18 දෙනෙකුට පමණක් පරීක්ෂා කිරීමෙන් තවදුරටත් බලපෑමක් පවතින බව හෙළි කරයි.
ඉන්පසු 666 දෙනෙකුගේ විශාල පරීක්ෂණයක් AI භාවිතය හා විවේචනමය සිතුවිලි අතර ඍණ සම්බන්ධයක් පෙන්වා දුන්නා. එය "cognitive offloading" කියන, අපේ සිතුවිලි යන්ත්රයකට හුවමාරු කිරීමේ පුරුද්දක් ලෙස හැඳින්වේ. එම පුරුද්ද දිගු කාලීනව පවත්වාගත් විට, ස්ථාන මතකය දුර්වල වෙයි, හිපොකැම්පස් ක්රියාකාරකම අඩුවේ.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තරුණ සංවර්ධකයින්, විශ්වවිද්යාල සිසුන්, ව්යාපාරිකයන් සඳහා මේ පර්යේෂණයන්ගෙන් ඉගෙන ගත හැකි කරුණු බොහොමයක් ඇත:
- සිසුන් – AI සමඟ ලිපි ලියන විට මොළයේ සම්බන්ධතා දුර්වල වීමේ අවදානම ගැන අවධානයෙන් සිටීම, නිදසුන් විශ්ලේෂණය කිරීමේ හැකියාව වැඩිදියුණු කරයි.
- සංවර්ධකයින් – AI API භාවිතයේ “cognitive debt” තවත් කාර්යභාරයක් ලෙස සැලකීමෙන්, කේත ලිවීමේදී මූලික තර්ක ක්රමය අහිමි නොවන පරිදි සැලසුම් කළ හැක.
- ව්යාපාර – AI සේවා අඩවි බිඳ වැටෙන අවස්ථාව (server outage) සලකා බලමින්, මිනිස් බුද්ධියට අදාළ තීරණ කුසලතා සංවර්ධනය කිරීමේ වැදගත්කම තේරුම් ගත හැක.
ඒ නිසා, AI භාවිතය “දැනුම ලබා ගැනීම” වශයෙන් පමණක් නොව, “චින්තන ක්රමය” ඉගෙන ගැනීමේ අවස්ථාවක් ලෙස ගත යුතුය. AI‑වලින් ලැබෙන දත්ත විශාල වුවද, එම දත්ත මත පදනම්ව සිතුවිලි ගොඩනැගීම මඟින් අපගේම පක්ෂපාතය පසුබැසීමට ඉඩ නොදෙයි.
අවසන් වශයෙන්, AI තාක්ෂණය අපගේ ජීවිතය පහසු කරන්නේ නමුත්, එය අපේ මනසට “බැකීම” නොකළහොත්, එම පහසුව තාවකාලිකව පමණක් පවතී. AI‑ගේ සිතුවිලි රීතිය ඉගෙන ගනිමු, එය අපගේම දක්ෂතාවයක් බවට පරිණාම කරමු.
