බිට්කොයින් වෝලට් එකක යතුරු අහිමි වීම හෝ අනිත්යව අතුරුදන් වීම, සොයාගැනීම අසීරු කරුණක්. මේකට නව තාක්ෂණික විසඳුමක් ලෙස BIP39 සහ Shamir's Secret Sharing (SSS) එක් කරමින් ‘guardian‑based recovery’ ක්රමයක් ඉදිරිපත් කරයි.
BIP39 කියන්නේ මොනවාද? එය යතුරේ මුල් අන්තර්ගතය (entropy) 128‑256 බිට් අතරේ රැඳී ඇති අංක තාත්තුවක් ලෙස ජනනය කර, SHA‑256 checksum එක එක් කර, 11‑බිට් කොටස්වලට බෙදී 2048 වචන වලින් සමන්විත මනෝමය වාක්යයක් (mnemonic) බවට පරිවර්තනය කරයි. මේ වචන ලියීමේ දෝෂයක් සිදු වුනත් checksum එකින් තවත් වරක් පරීක්ෂා කරගත හැකි බැවින් වැරදි වචනයක් ඇතුළත් වූ පසු පද්ධතිය “වෝලට් නැවත සකස් කළ නොහැක” කියා දැනුම් දෙයි. නමුත් BIP39 වචනම යතුර නොවේ; ඒවාෙන් PBKDF2 (2048 වාර, HMAC‑SHA512) භාවිතා කර seed එක ලබා ගත යුතුය.
Shamir's Secret Sharing කෙළවරේ කුමක්ද? SSS යනු රහසක් n කොටස් වලට බෙදා, ඒ අතරින් k (k ≤ n) කොටස් එකතුවෙන්ම රහස ගොඩනැගිය හැකි, k‑1 කොටස්වලින් කිසිදු තොරතුරක් නොලැබෙන ගණිතමය ක්රමයකි. රහස පදනම් කරගත් පොලිනයක් (degree k‑1) සකස් කර, විවිධ x‑අගයන්හි y‑අගයන් ගණනය කර ඒවා share ලෙස බෙදා හැරේ. ලැබුණු k share ගොඩනැගීමෙන් Lagrange interpolation මගින් පොලිනය හඳුනාගෙන, මුල් රහස (constant term) ලබා ගත හැක.
මෙම දෙකම එකට භාවිතා කළොත්, වෝලට් එකේ seed හෝ mnemonic එක වෙන්වූ guardian (විශ්වාසනීය පාර්ශ්ව) කණ්ඩායමකට බෙදා, කවුරුත් එක තනිම පාර්ශ්වයෙන් පූර්ණ යතුර ලබා ගත නොහැකි වන අතර, අවශ්ය k guardian ලා එකතු වුනොත් පමණක් යතුර ප්රතිසාධනය කළ හැකිය. මෙයින් “single point of failure” ගැටලුව සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් වේ.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණය ඉගෙන ගන්නා විද්යාර්ථීන්, blockchain සංවර්ධකයින් සහ ආර්ථික ආයතන සඳහා මේ ක්රමය විශාල අවස්ථාවක්.
- විද්යාර්ථීන් – BIP39 සහ SSS වැනි ගැඹුරු ක්රමවේදයන් පර්යේෂණය කිරීමෙන් ක්රිප්ටෝකරාන්තික පදනම් තාක්ෂණය පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් ලැබේ.
- සංවර්ධකයින් – guardian‑based recovery API නිර්මාණය කර, දේශීය fintech, DeFi ව්යාපෘතිවල ආරක්ෂාව වැඩිදියුණු කළ හැකිය.
- ව්යාපාර – සමාගම් තමන්ගේ crypto assets සඳහා කේන්ද්රගත නොවූ රක්ෂණය සැලසීමෙන්, රහස්ය තොරතුරු උල්ලංඝනයේ අවදානම අඩු කර ගත හැක.
ඉදිරියේදී මේ තාක්ෂණය ශ්රී ලංකාවේ ආයතනික පරිසරය තුළ අනුගමනය කර, බ්ලොක්චේන් ආරක්ෂාව වඩාත් ශක්තිමත් කරනු ඇත.
සාරාංශය වශයෙන්, BIP39 මනෝමය වචන මඟින් entropy encode කිරීමේ විශ්වාසනීය මාර්ගයක් සපයයි; Shamir's Secret Sharing ඒ වචන හෝ seed එක අඩංගු කර, බෙදාහැරීමේ “threshold” ආරක්ෂාව එක් කරයි. මේ දෙකම එකට ගෙන ආවේදී ආරක්ෂිත, අධිකාරී-රහිත යතුරු ප්රතිසාධනයක් ලබා දීමේ නව මාර්ගයක් බවට පත්වේ.
