OpenAI විසින් ChatGPT තුළ සෞඛ්ය දත්ත සම්බන්ධතා අළුතින් හඳුන්වා දී ඇත. මේ සේවාව එක්සත් ජනපදයේ 18 වයසින් වැඩි, ලොග්‑ඉන් වූ පරිශීලකයින් සඳහා වෙබ් සහ iOS යෙදුම් මත පළමු වරට ලබා දෙන අතර, Apple Health, වෛද්ය වාර්තා, නින්ද, ක්රියාකාරකම් වැනි තොරතුරු පෙන්වයි. OpenAI කියන්නේ එම දත්ත මූලික AI ආදර්ශයන් සඳහා භාවිත නොකරනු බවත්, දැන්වීම් සඳහාද නොභාවිතා කරන බවත්, නමුත් එය අලෙවිකරුගේ ප්රකාශයක් පමණයි.
සමහර ව්යාපාර කණ්ඩායම් “කොන්දේසිගත කිරීම” හෝ “ගොඩනැගීම” යන තේරීමේදී වියදම අඩු බව පෙනෙන පරිදි ගණනය කරයි. මිලදී ගැනීමේදී ඒකාබද්ධ කිරීම, අනුමත කිරීම, ඉවත් කිරීම වැනි hidden cost ගණන් නොගනී; ගොඩනැගීමේදී ද දිගු කාලීන මෙහෙයුම්, නිරීක්ෂණ, සහතික කිරීම වැනි වැය පවතී. එබැවින්, සැලසුම්කරුන්ට අවශ්යය වන්නේ “ආරක්ෂිතව සම්පූර්ණ වූ පරිශීලක වැඩක් සඳහා වියදම” යන මූලධර්මය පදනම් කරගත් ගණනයකි.
මෙම ගැටළුව විසඳීමට ලේඛනයක් (Risk‑and‑Economics Ledger) යොදා ගැනීමේ යෝජනාවයි. ලේඛනයේ එක් පේළියක් එක් අනුමානයක් නියෝජනය කරයි; ඒකකය “Build” සහ “Buy” සඳහා වෙනස් වෙනස් අගයන්, සාක්ෂි ශ්රේණි, හිමිකරු, කාලය ආදී තොරතුරු ඇතුළත් වේ. ඉන්පසු මාසික සමස්ත වියදම (fixed spend + operations hours × loaded rate + setup amortization) ගණනය කර, “ආරක්ෂිතව පිළිගත් වැඩක්” (accepted job) එකකට වියදම බෙදා හරිය හැක.
අවශ්ය නොවන ගේට් (gate) කිසිවක් අසාර්ථක වුවහොත්, අඩු මිලක් හෝ ආකර්ෂණීය ඩෙමෝ එකක් එම ගැටළුව මඟහැර නොදිය හැක. ගේට් වලට අන්තර්ගත වන්නේ:
- අනුමත කරුණු සහ සාක්ෂි
- අනුමත භාවිතය (consent) ජීවිත චක්රය – ලබාදීම, පරීක්ෂා කිරීම, අවලංගු කිරීම
- වෛද්ය සීමා – පරීක්ෂණ හෝ ප්රතිකාර නොකිරීම
- දත්ත පිටතට යැවීමේ වගකීම් හා හිමිකරු ප්රතික්ෂේපය
- සිදුවීම් හිමිකරු සහ kill‑switch
උදාහරණයක් ලෙස, Build සඳහා සැකසුම් පැය 420, මාසික මෙහෙයුම් පැය 80, ස්ථාවර වියදම $6,000 යන අගයන්, Buy සඳහා සැකසුම් පැය 120, මෙහෙයුම් පැය 24, ස්ථාවර වියදම $14,000 යන අගයන් ගෙන ගත හැක. රේඛීය ගණනයෙන් දෙකම $17,000 කට ආසන්න වියදමක් පෙන්වයි; තව කුඩා වෙනසක් (පැමිණෙන වැඩ ගණන, exit effort, unresolved risk) තීරණය වෙනස් කරයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණ විද්යාඥයන්ට මෙම ledger ක්රමය ඉගෙන ගැනීම, පාරිභෝගික දත්ත රහස්යතාව සහ නීතිමය අවශ්යතා සමඟ AI සෞඛ්ය සේවා නිර්මාණය සඳහා ප්රායෝගික ආකෘතියක් ලබා දෙයි. විශ්වවිද්යාල සිසුන්ට product‑management, risk‑assessment, cost‑modeling යන ක්ෂේත්රයන්හි නවතම කේස් අධ්යයනයක් ලෙස භාවිතා කළ හැක. ශ්රී ලංකා ව්යාපාරිකයින්ට, ගොඩනැගීම, මිලදී ගැනීම, හෝ “කළ නොහැකි” යන තීරණය තීරණාත්මක වශයෙන් ගණනාවට අඩු වියදමක්, නීතිමය අවදානම් පාලනය, සහ පාරිභෝගික විශ්වාසය රැක ගැනීමට උපකාරී වේ. එමෙන්ම, දේශීය සෞඛ්ය දත්ත සම්බන්ධතා (e‑health records) සමඟ AI එකතු කිරීමේදී, මෙම ledger මඟින් අනුමත කළ යුතු අංග, consent flow, data exit වගකීම් යනාදිය පැහැදිලිව සැලසුම් කළ හැක.
අවසානයට, OpenAI හි සෞඛ්ය AI ප්රකාශය තාක්ෂණික පාරිභෝගිකයන්ට නව අවස්ථාවක් ලබා දෙයි, නමුත් නිවැරදිව තීරණ ගැනීමට, සම්පූර්ණ risk‑and‑economics ledger එකක් භාවිතා කිරීම අත්යවශ්ය වේ. එමඟින් ගොඩනැගීම, මිලදී ගැනීම, හෝ “කළ නොහැක” යන තේරීම් පැහැදිලි, ප්රමිතීකරණ, සහ ආරක්ෂිතව සිදු කරගත හැක.
