“ඉදිරි මාර්ගය කුමක්ද?” කියන සරල ප්රශ්නයක් පමණක් නොව, තාක්ෂණ ලෝකයේ ගැඹුරු ප්රයෝජනයක් ඇති කරපු ඇල්ගොරිතමක් ගැන අද අපි කතා කරමු. එය එඩ්ස්ගර් වා. ඩික්ස්ට්රා විසින් 1950 දශකයේ නිර්මාණය කරපු ඩික්ස්ට්රා ඇල්ගොරිතමය.
මෙම ඇල්ගොරිතම ග්රැෆයක් (node‑වලින් හා edge‑වලින් සමන්විත) මත පදනම් වෙලා, අ-නැකූල (non‑negative) බර (weight) සමඟ, දෙකක් අතර අඩුම පිරිවැයක් (cost) ඇති මාර්ගය සොයාගනී. නගර, රවුටර, වෙබ් පිටු, ගබඩා ආදී ඕනෑම අංගයක් නෝඩ් (node) ලෙස, ඒ අතර සම්බන්ධතා edge ලෙස පෙන්වා ගත හැක. ඒ අනුව, “අඩුම දුර” කියන ප්රශ්නය තත්ත්වයට ගැළපෙන ග්රැෆ් ප්රශ්නයක් බවට පත්වේ.
ඇල්ගොරිතම එකවරම මාර්ගය සොයාගැනීමේ පරීක්ෂණයක් නොව, සියලු නෝඩ් යුගල සඳහාත් ක්රියාත්මක වන සාමාන්ය විසඳුමක් සපයයි. මේ නිසා GPS නාවිකත්වය, නෙට්වර්ක් රවුටින්, සැපයුම් දාම (supply chain) සැලසුම්, රොබෝ ක්රියාකාරීත්වය, සමාජ ජාල විශ්ලේෂණය වැනි විවිධ ක්ෂේත්රවල අත්යවශ්ය පදනමක් වුණා.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණ ශිෂ්යයින්, සංවර්ධකයින් සහ ව්යාපාරිකයින්ට මෙම ඇල්ගොරිතම ගැඹුරු වාසි ගෙනදෙයි:
- ඉගෙනුම – ග්රැෆ් තත්ත්වය සහ අල්ගොරිතමික සිතුවිල්ලක් වඩාත් තේරුම්ගත හැකිවීම, දත්ත සැකසීමේ පාඨමාලා වල ප්රායෝගික උදාහරණයක් වේ.
- යෙදුම් සංවර්ධනය – සිංහල මාර්ග නාභීකරණ යෙදුම්, රවුටර් මාර්ග සැලසුම්, හෝ වෙළඳපල තොරතුරු විශ්ලේෂණය සඳහා කේත ලයිබ්රරීන් අරඹා ගත හැක.
- ව්යාපාරික ප්රතිලාභ – ලොජිස්ටික්ස්, බෙදාහැරීම, ගබඩා කළමනාකරණය වැනි ක්ෂේත්රවල පිරිවැය අඩු කර, කාර්ය සාධනය ඉහළ නංවීමට උපකාරී වේ.
ඉහත උදාහරණවලට අමතරව, ශ්රී ලංකාවේ තොරතුරු තාක්ෂණ සමාජය මධ්යයේ ඩික්ස්ට්රා ඇල්ගොරිතම භාවිතා කරමින් නව නිර්මාණ, තාක්ෂණික නිෂ්පාදන හා සේවා ගොඩනැගීමට පදනමක් සපයයි.
අවසානයේ, “කෙටි මාර්ගය කුමක්ද?” යන සරල ප්රශ්නයක් පමණක් නොව, එය තාක්ෂණය, ව්යාපාරය, අධ්යාපනය තුළ පළපුරුදු ප්රයෝජන ලබා දෙන මූලික තත්ත්වයක් බවට පත්වී ඇත. ඩික්ස්ට්රා ඇල්ගොරිතම අනාගතයේ නව ප්රයෝගිකතා සඳහා තවත් පදනමක් වශයෙන් දිගටම පවතී.
