ඩිවොප්ස්, කේන්ද්රය (cloud) හෝ බැක්ඕන්ඩ් සංවර්ධනය අරඹන අයට Linux කියන operating system එක අත්හැර ගන්න බැහැ. ලොව පුරා බොහෝ production server, Docker container, Kubernetes cluster, cloud සේවා සියල්ල Linux පදනමෙන් පවති.
මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ Linux ගැන මූලික අදහස්, ප්රධාන distro 3-4 ක්, ෆයිල් සিস্টම් ව්යුහය, සහ දෛනික භාවිතයට වැදගත් කමන්ඩ් සංග්රහයක් සංක්ෂිප්තව දැනුම් දීමයි. ඔබ beginner වුනත්, මේ මූලික කරුණු දැනගන්නා පසු Linux පරිසරය තුළ වැඩ කිරීම ඉතා සරල වේ.
Linux යනු කුමක්ද? Linux කියන්නේ open‑source kernel එකක්. මෙය software සහ hardware අතර පාලක තලයක් වශයෙන් CPU, memory, storage, devices, running processes වැනි සම්පත් කළමනාකරණය කරයි. ඔබ command එකක් දුන්නේම, Linux ඒ command එක hardware වෙත පවරයි.
ප්රසිද්ධ Linux Distribution (distros)
- Debian‑based: Ubuntu, Debian – package manager apt
- Red Hat‑based: RHEL, CentOS, Fedora, Amazon Linux – package managers yum / dnf
- Alpine Linux – ultra‑lightweight, Docker container වල ප්රධාන භාවිතය, package manager apk
Ubuntu වැනි distro ගොඩක් developer‑friendly, community support හොඳයි. Red Hat series enterprise පරිසරයට සුදුසු, Alpine නම් container image අඩු size එකකට හොඳයි.
Linux ෆයිල් සিস্টම් ව්යුහය
Windows වල වගේ drive letters නැතුව, Linux එකේ සියලුම ෆයිල් එකම root (/) ගොඩනැගීමේ වෘක්ෂයක්. ප්රධාන ෆෝල්ඩර් 12 ක් මෙහෙමයි:
- /bin – මූලික command binaries (ls, cp, cat)
- /boot – kernel හා bootloader
- /dev – device files (USB, disks)
- /etc – system configuration
- /home – සාමාන්ය පරිශීලක home directories
- /lib – shared libraries
- /media – auto‑mount removable media
- /mnt – temporary mount point
- /opt – optional third‑party software
- /proc – running processes info
- /root – root user home
- /sbin – system admin commands
- /tmp – temporary files
- /usr – user applications, docs
- /var – logs, caches, variable data
මෙම වෘක්ෂය තේරුම් ගතමෙන් පසු, pwd, ls, cd වැනි මූලික command භාවිතා කරලා ෆයිල් navigate කරගත හැක.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික විද්යා ශිෂ්යයින්, start‑up ගෝලීය සමාගම්, හා IT සේවා සපයන්නන්ට Linux මූලික දැනුම අත්යවශ්යයි. රැකියා වෙළඳපලේ DevOps, Cloud, Docker, Kubernetes වැනි තාක්ෂණයන්ට Linux පදනමක් ඇති නිසා, එය ඉගෙනීමෙන් පසු වැඩ අවස්ථා 30%‑කට වැඩි වශයෙන් වැඩි වේ. තවත්, රජයේ e‑government සේවාවන් බොහෝමයක් Linux මත පදනම්ව ඇති නිසා, දේශීය සංවර්ධකයින්ට මෙය හොඳ පදනමක් වේ.
අදාල විශ්වවිද්යාල, polytechnic, private training institutes Linux fundamentals පාඨමාලා ඇතුළත් කර ගැනීම, IT වෘත්තීය පුහුණුවීම් වැඩි දියුණු කිරීමට, සහ දේශීය software export වර්ධනයට හේතු වේ.
ඉදිරියේදී Sri Lanka Tech Hub වැනි ප්රධාන ප්රොජෙක්ට් වල Linux expertise තිබීම, රටේ තාක්ෂණික ස්වයංපාලනය, data‑center, AI model training වැනි අභියෝග හඳුනා ගැනීමට මූලික වේ.
Linux මූලික කරුණු දැන්ම අත්හදා බලන්න; ඔබේ පළපුරුද්ද වැඩිදුරටත් ඉහළ යයි.
