Python ඉගෙනීමේ මුල පියවරේ ලැයිස්තු (list) භාවිතා කරන්නේ සාමාන්යයයි. නමුත් ලැයිස්තුවේ පදනම් තැන ගැනීම අමාරුයි – 0 වන ස්ථානයේ නම, 1 වන ස්ථානයේ වයස, 2 වන ස්ථානයේ නගරය වගේ. මෙය අර්ථ ගැලපෙන ලෙස සංවිධානය කරගැනීමට ඩිකශනරි (dictionary) වඩාත් සුදුසු වේ.
ඩිකශනරි – කී-වෙලූ (key‑value) යුගලයක්
ඩිකශනරි යනු කී එකක් හා ඒ සම්බන්ධ වූ වටිනාකම (value) එකක් එකට ගබඩා කරන වස්තුවයි. උදාහරණයක් ලෙස, ශිෂ්යයකුගේ තොරතුරු මෙසේ ලියන්න පුළුවන්:
student = {"name": "Laura", "age": 24, "city": "Medellín"}
ඉතින් "name" කියන කී එක භාවිතා කරලා student["name"] කියලා අසන්නෙම නම ලැබෙනවා. ලැයිස්තුවේ ස්ථානය අමතක කරලා, කී එකේ අරුතම වැදගත් බවක් මෙන්න.
ඩිකශනරි වෙනස් කිරීම හා නව දත්ත එකතු කිරීම
ඩිකශනරි mutable (වෙනස් කළ හැකි) වීම නිසා, පවතින වටිනාකමක් වෙනස් කළ හැකිය. උදා: product["price"] = 110000 කියලා මිල අඩු කළා. නව කී-වෙලූ එකක් එක්කන්න නම්, අඩංගු නොවන කී එකක් භාවිතා කරලා product["available"] = True ලෙස ලියන්න.
get() මගින් ආරක්ෂිතව කියවීම
කී එකක් නොමැතිව student["email"] කියා ඇත්නම් KeyError දෝෂයක් එනවා. get() ක්රමය භාවිතා කරලා student.get("email", "Not registered") ලෙස ලියන්නේ නම්, කී එක නැත්නම් None හෝ ඔබ සකස් කරපු පෙරනිමි වටිනාකම ලබා ගත හැකිය.
ඩිකශනරි මූලික ක්රියා – keys(), values(), items()
කී, වටිනාකම, යුගල යන තොරතුරු ලබා ගැනීමට keys(), values(), items() ක්රම භාවිතා කරයි. items() භාවිතා කරලා for ලූප් එකක් තුළ for country, capital in capitals.items(): ලෙස ප්රතිඵලය පෙන්විය හැක.
Set – අනුපිටපත් රහිත එකතුව
Set යනු එකම අගයක් එකවර පමණක් ගබඩා කරන එකතුවක්. ලැයිස්තුවක ["Python", "Rust", "Python", "JavaScript", "Rust"] වැනි අනුපිටපත් තිබේ නම්, set(languages) ලෙස පරිවර්තනය කළ විට {"Python", "Rust", "JavaScript"} ලෙස අනුපිටපත් ඉවත් කරයි.
- අනුපිටපත් ඉවත් කිරීම
- අගයක් පවතිනදැයි පරීක්ෂා කිරීම
- වෙනත් කණ්ඩායම් සමඟ සසඳීම
Set වලට ඉන්ඩෙක්ස් හෝ ස්ලිස් කිරීමේ හැකියාවක් නැත, එබැවින් ලැයිස්තුවේ වගේ පදනම් කරුණු අඩංගු නොවේ.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තරුණ සංවර්ධකයන්ට Python ඩිකශනරි සහ Set ගැන දැනගැනීම අත්යවශ්යයි. මෙය දත්ත ආකෘතිකරණය පහසු කරයි, කේතය කියවීමට සහ නඩත්තු කිරීමට පහසු වේ. පාසල්, විශ්වවිද්යාල පන්තීන්හි ප්රායෝගික උදාහරණ ලෙස භාවිතා කළහොත්, සිසුන්ට විවිධ තොරතුරු (නම, වයස, ලිපිනය) සරලව ගබඩා කර, අවශ්ය විට ඉක්මනින් ලබා ගත හැකිය.
ව්යාපාරික අංශයද මේ තාක්ෂණයෙන් ලාභ ලබයි. ගනුදෙනුකරු තොරතුරු, ඉන්වෙන්ටරි, හෝ සේවා ලැයිස්තු වැනි දත්ත සකස් කිරීමේදී ඩිකශනරි භාවිතා කරන්නේ නම්, දෝෂ අවස්ථා අඩුවේ. Set භාවිතයෙන් අනුපිටපත් ඉවත් කර, දත්ත සකස් කිරීමේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩිවේ.
ඉදිරියේදී AI, API, Cloud වැනි තාක්ෂණ සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමේදී මේ මූලික දත්ත ව්යුහයන් අත්යවශ්ය වේ. එබැවින් Python ඩිකශනරි සහ Set ගැන දැනගැනීම, ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික පසුබැසීමේ ගමනේ වැදගත් පියවරක් වේ.
අදම ඔබේ Python කේතයට ඩිකශනරි සහ Set එකතු කර, දත්ත කළමනාකරණයේ නව මට්ටමක් අත්විඳින්න.
