Solana පද්ධතියේ වැඩසටහන් (programs) ස්ථාවර නොවන (stateless) බව සලකුණු කරයි. එම නිසා පරිශීලකයකු, ක්රීඩාවක් හෝ සැකසීමක් සඳහා තොරතුරු සුරකින්න අවශ්ය නම්, ඒ තොරතුරු සොයාගැනීමට හැකි, නමුත් කිසිදු තැනකදීම සුරැකුම් කර නොගත් ලොකු ලිපිනයක් අවශ්ය වේ. ඒ ලිපිනයක් තමයි PDA (Program Derived Address).
මම මේ සතියේ Anchor framework භාවිතා කරමින් කුඩා Counter වැඩසටහනක් නිර්මාණය කළා. එය සරල වුවද, PDA පිළිබඳ ප්රධාන ගැටළු – find_program_address කෙරෙහි program ID එක ඇතුළත් කිරීමේ හේතුව, bump බිට් එක seed එකේ කොටසක් වීමේ අරමුණ, සහ ගිණුමක් “close” වීමේදී සිදුවන දේ – ගැන හොඳ අවබෝධයක් ලැබීමට ප්රමාණවත් වුණා.
Web2 ලෝකයේ සාමාන්ය දත්ත ගබඩා (database) ප්රාථමික යතුර (primary key) එකක් පරිශීලක ID එකේ අරමුණින් ගණනය කළ හැකි බවට සමාන කිරීමෙන් මූලික අදහසක් ගොඩනැගිය හැක. එහිදී seed එකට b"counter" යන ස්ථාවර ලේබලයක් හා පරිශීලකගේ public key එක එක්ක hash ගණනය කරයි. මෙයට program ID එකත් එක්ක hash කරන නිසා, ඒ ලිපිනය ඔබේ වැඩසටහනටම සීමා වේ.
එහෙත්, primary key එක සෑම විටම වර්තමාන දත්ත පේළියකට යොමු වෙයි, ඒ වෙනුවට PDA එක තවමත් ගිණුමක් නොමැතිවද ගණනය කළ හැක. එමනිසා address එක derive කිරීම සහ ගිණුම තැනීම වෙන වෙනම පියවර දෙකක්. bump යනු ed25519 වක්රය (curve) පිළිබඳව නොවන ලිපිනයක් බවට පත් කරන අමතර බයිට් එකක්. bump අගය 255 සිට පහළට ගොඩනැගෙන අතර, පළමු වරට off‑curve ලිපිනය ලැබෙන විට එය canonical bump ලෙස පිළිගන්නවා.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
Solana වැනි උච්ච වේග බ්ලොක්චේන් පදනම්ව PDA තාක්ෂණය ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික උපාය මාර්ගයට නව අවස්ථා සපයයි. විශේෂයෙන්:
- අධ්යයන පරිසරය: විශ්වවිද්යාල, තාක්ෂණික පාඨමාලා තුළ blockchain development පාඩම් කිරීමට PDA ආකෘතියක් භාවිතා කළ හැක, එමඟින් සිසුන්ට real‑world smart contract design අත්හදා බැලීමේ අවස්ථාව ලැබේ.
- ව්යාපාරික නවෝත්පාදනය: ස්ථාවර නොවන smart contract ගොඩනැගීමෙන්, ගනුදෙනුකරුවන්ගේ තනි‑තනි තොරතුරු (profile, loyalty points) ආරක්ෂිතව, decentralised ආකාරයෙන් ගබඩා කළ හැක. මෙය fintech, gaming, logistics වැනි ක්ෂේත්රවල නව සේවා නිර්මාණයට ඉඩ සලසයි.
- දේශීය සංවර්ධකයින්ගේ වර්ධනය: Anchor, Rust වැනි නවතම dev toolset භාවිතයෙන්, ශ්රී ලංකාවේ dev community එකට ගෝලීය blockchain ecosystem එකේ තරඟකාරීත්වය ලබා දේ.
ඉන්පසු, PDA එකක් “close” කිරීමේදී ගිණුමේ SOL මුදල් මුදල අනුග්රාහකයාට (payer) ආපසු යැවෙන අතර, ගිණුම ledger එකෙන් ඉවත් වේ. මේ ක්රියාවලිය අතිශය සරල, නමුත් සත්ය‑ලෝකයේ ගිණුම් කළමනාකරණය සදහා වැදගත් කරුණක්.
සාරාංශයක් ලෙස, Solana PDA ගොඩනැගීමේ අත්දැකීම් ඔබට blockchain development එකේ මූලික සංකල්පයන් තේරුම් ගැනීමට, ඉදිරියේදී වැඩි පරිමාණ යෙදුම් නිර්මාණයට මූලික පදනමක් සපයයි. ඔබත් Anchor counter උදාහරණය අරගෙන, ඔබේම PDA‑වලින් පුරණය කර ගෙන බලන්න.
