බැංකු හා fintech සමාගම් අද AI ආශ්රිත යෙදුම් භාවිතා කරනවාට, EU AI Act (2024/1689) අනුව ණය ලකුණු, රක්ෂණ මිල ගණන්, වෙළඳ ගනුදෙනු වැනි ක්ෂේත්රවල AI වර්ගය ‘ඉහළ-අපදාන’ ලෙස සැලකේ. ඒ නිසා අනුකූලතාව පරීක්ෂා කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
එහෙත්, මෙම අනුකූලතාවය සපයන ජාත්යන්තර ISO/IEC ප්රමිතීන් තවමත් පූර්ණයෙන් වර්ධනය වී නැත. මෑතකාලීනව StandICT.eu 2029 ෆෙලෝෂිප් එකේදී, මූල්ය ක්ෂේත්රයට අදාළ හතරක්ම ISO ප්රමිතීන් (42001, 23894, 5338, TS 25570) විශ්ලේෂණය කරමින්, ඒවායේ අඩුපාඩු හඳුනා ගැනීමේ අවස්ථාව ලැබුණි.
ISO/IEC 42001 AI කළමනාකරණ පද්ධතියක් සපයන නමුත්, විශ්වාසනීයතාවයේ සංඛ්යාත්මක සීමා හෝ පූර්ණ-කාලීන පුනර්ඝණය ගැන කිසිඳු මාර්ගෝපදේශයක් නොදෙයි. ISO/IEC 23894 අවදානම් කළමනාකරණයට අවධානය යොමු කරනවාද, ඒත් මූල්ය‑කළමනාකරණයේ නිර్దිශ්ට සීමා හෝ සාක්ෂි සංග්රහය පිළිබඳව සපයා නොමැත.
ISO/IEC 5338 ජීවිත චක්ර පරිපාලනයේ පියවර සකස් කරන නමුත්, නිතර පුනර්ඝණය, සැපයුම්කරුගේ නවීකරණය වැනි ‘ලයිව්’ AI පද්ධති සඳහා දුර්වලතාවක් පෙන්වයි. ISO/IEC TS 25570 විශ්වාසනීයතාවය වෙනම අගය කිරීමේ ප්රමිතියක් වන අතර, එයත් සත්ය‑කාලීන පරීක්ෂණ ක්රමයක් නොලබා ඇත.
මෙම හතරම ප්රමිතීන් එකට එකතු කළ විට, ‘ගවර්නන්ස්, අවදානම්, ජීවිත‑චක්ර, විශ්වාසනීයතාව’ යන අංශයන් ආවරණය කරයි, නමුත් ‘ලයිව් පද්ධතියක් වෙනස් වීමේදී මොනවද කරනවා?’ යන ප්රශ්නයට කිසිදු ප්රමිතිය පිළිතුරු නොදෙයි. කොන්සෙප්ට් ඩ්රිෆ්ට්, පුනර්ඝණය, තෘतीय‑පාර්ශ්ව මොඩලය නවීකරණය, LLM හැසිරීමේ වෙනස්කම් වැනි සිදුවීම් සඳහා තීරණාත්මක සීමා, අනුමත කිරීමේ ක්රම, ප්රතිචාර ක්රියාවලිය නොමැත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ AI‑ආශ්රිත මූල්ය සේවා ඉදිරියට යාමට, මෙම ගැටළු විසඳීම අත්යවශ්යයි. රටේ විශ්වවිද්යාල සිසුන්, AI සංවර්ධකයින්, fintech සමාගම් සඳහා පහත වාසි ලැබේ:
- විශ්වාසනීය AI නිර්මාණය – නව ISO ප්රමිතීන් සමඟ CRA (Continuous Reliability Assurance) ක්රමය ඇතුළත් කිරීමෙන්, පද්ධති විකසනයෙන් පසු නිතර පරීක්ෂාවන් කළ හැකි වේ.
- අනුවාදනීය නියමයන් – EU AI Act සමඟ අනුකූලතාවය තහවුරු කර, ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට පිවිසීමට අවශ්ය ආරක්ෂාකාරී පදනමක් ලැබේ.
- ව්යාපාරික අවදානම අඩු කිරීම – පුනර්ඝණය හෝ සැපයුම්කරුගේ නවීකරණය සිදුවන විට, ස්වයංක්රීය සලකුණු, සාක්ෂි සංග්රහය, ඉහල‑පදනම් පරිපාලන ක්රියාවලියක් නිසා නඩු හා නිතිමය ගැටළු වැළැක්විය හැක.
ශ්රී ලංකාවේ AI‑ආශ්රිත ආයෝජනකාරීන්ට, මේ නව පදනම මඟින් ආරක්ෂිත, පාරදාරී, හා නවෝත්පාදනීය AI විසඳුම් ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාව ලැබේ.
අවසානයේ, ISO ප්රමිතීන් පූර්ණයෙන්ම සම්පූර්ණ නොවන අතර, CRA වැනි අන්තර්‑සම්මුතියක් හරහා ඒවා එකට ගැළපීම, මූල්ය සේවා ක්ෂේත්රයේ AI‑විකසනයේ නව මාර්ගයක් තෝරා දෙයි. ඒ නිසා, තාක්ෂණික නවෝත්පාදකයින්, නියමිත අනුකූලතාවය සොයන බැංකු, සහ AI‑ආශ්රිත උපාධි සිසුන් මේ විෂයය නිතර නිරීක්ෂණය කළ යුතුයි.
