ඇට්ලන්තා, ජෝර්ජියා හි අධිකාරියක්, ග්රැෆීන්ඔඑස් (GrapheneOS) ක්රියාත්මක කරන පිකසෙල් දුරකතනයක් මකා දැමූ බවට සැක කරමින්, එක්සත් ජනපද නීති අංශය සමඟ නඩුවක් ගෙන ගියේය. මෙම නඩුවේ නඩුකාරයා Sam Tunick නම් 28 වසරක ඇට්ලන්තා පුරවැසියෙකි; ඔහුගේ දුරකතනය අධිකාරිය විසින් ගුවන් තොටුපලේ පරීක්ෂා කිරීමකදී පුරාණකාලීන පරිදි මකා දැමීමට ඉඩ දුන්නා යැයි චෝදනා කරයි.
2023 ජනවාරි 24 දා, ටුනික් ඩොමිනිකානු රිපබ්ලිකයෙහි සංචාරයකින් පසු හාර්ට්ස්ෆීල්ඩ්-ජැක්සන් ගුවන් තොටුපලේ නිරීක්ෂණයකට ලක්වීය. අධිකාරිය ඔහුට “Cop City” විරෝධී විරෝධී චලන සමඟ සම්බන්ධතා ඇති බවට සැක කරමින්, ළමා ලිංගික දූෂණ ද්රව්ය පිළිබඳ පරීක්ෂණයක් ලෙස පෙනී සිටියේය. එම පරීක්ෂණයේදී ඔහුට දුරකතනය අගුළු අරින්න කියා තිබුණි; ඔහු පස්වරුවේ පස්වරුවේ පසු පුරාණකාලීන පසුබැසීමක් (wipe) සිදු වූ බවට කියා ඇත.
අධිකාරියේ නඩු තත්ත්වය – නීතිඥයන් කියා සිටින්නේ, දුරකතනයේ පුරාණකාලීන පසුබැසීමක් “ඇතුළත් කරුණු මකා දැමීම” ලෙස සලකින බවයි. එහෙත් ආරක්ෂක විශේෂඥයන් සහ Electronic Frontier Foundation (EFF) නියෝජිතයන් පවසන්නේ, GrapheneOS භාවිතය පෞද්ගලිකත්වය රැක ගැනීමට වන නිරාපදාත්මක තාක්ෂණයක්; එය නඩු අරමුණකට පවා භාවිතා කළ නොහැකි බවයි.
GrapheneOS යනු Google Pixel දුරකතන සඳහා නිදහස් මූලාශ්ර මෙහෙයුම් පද්ධතියක්. එය පරිශීලකයාට පසුබැසීමේ (wipe) විකල්පයක් ලබා දී, දත්ත රහසිගත කිරීමේ අවස්ථාව උදාකරයි. නමුත් මේ අවස්ථාවේ අධිකාරිය, එම ක්රමය “අධිකාරි පරීක්ෂණයට එරෙහිව ද්රව්ය මකා දැමීම” ලෙස භාවිතා කරයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික ශිෂ්යයින්, මෘදුකාංග සංවර්ධකයින් සහ ව්යාපාරිකයින්ට මෙම නඩුවේ පලපුරුද්ද ගැඹුරු අර්ථයක් දරයි. පළමුව, පෞද්ගලිකත්වය රැකගැනීමේ තාක්ෂණයන් (GrapheneOS වැනි) භාවිතා කිරීමේ නීතිමය ආරක්ෂාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කරයි. දෙවනුව, සීමා රහිත පරීක්ෂණ බලය ඇති රටවල්හි පුරවැසි හිමිකම් පිළිබඳ නීතික ව්යාප්තය ගැන අවබෝධය වැඩි කරයි. තෙවැනි, ශ්රී ලංකාවේ ආරක්ෂිත මොබයිල් පද්ධති, විශේෂයෙන් පරිසර සහ ආරක්ෂක ක්ෂේත්රවල, GrapheneOS වැනි විවෘත-මූලාශ්ර විසඳුම් අනුග්රහ කිරීමේ අවස්ථාව උදාවෙයි.
අධිකාරියට එරෙහිව නඩුකාරයාගේ නීතිඥයන් ඉදිරිපත් කරන්නේ, පරීක්ෂණය අධිකාරී අධිකාරී බලය අධික ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත්, නඩුවේ සාක්ෂි “අවලංගු” කළ යුතු බවත්ය. නඩු තීරණය අධිකාරී පරීක්ෂණ නීතියේ සීමා, පෞද්ගලිකත්වය සහ තාක්ෂණික ආරක්ෂාව අතර සම්බන්ධය පිළිබඳ නව මාර්ගයක් විවර කරනු ඇත.
මෙම නඩුවේ අවසානය තවමත් නොදැනෙන අතර, නඩුකාරයාගේ ආරක්ෂක උපකරණවල භාවිතය අනාගත නීතිමය සංකීර්ණතා සම්බන්ධයෙන් කථාබස් ඇති කරයි.
