ඇමරිකානු ස්පේස් ෆෝස් අලුත්ම ප්රකාශයක් කරලා – රොකට් ප්රවාහන සඳහා ගොඩක් මුදල් වැය කරන බව. පෙබරවාරි 23 වෙනිදා පළ වූ නිවේදනයේ, ඒකකයේ නවතම National Security Space Launch (NSSL) තරගකරුවාගේ ගರැණුම $5.6 බිලියන සිට $17 බිලියනක් දක්වා ත්රිගුණ කරලා, සමඟම සමස්ත වසරේ $30 බිලියන පමණ වැය කිරීමට සැලසුම් කරලා.
මෙම වැඩිදුර අයවැය, පෙන්ටගොන්ගේ රැකියා-ආරක්ෂක උපග්රහක රොකට් ප්රවාහන අවශ්යතාවය ඉහල යාමට සෘජු සලකුණක්. NSSL වැඩසටහන, Space Systems Command විසින් අධීක්ෂණය කරමින්, රැකියා-ආරක්ෂක උපග්රහක ධූරයන් සඳහා ගුවන් යානා සපයන සපයන්නන්ගෙන් තෝරා ගන්නා ක්රමයකි. වැඩසටහන දෙකක් ලෙස බෙදා ඇත: Lane 1 සහ Lane 2.
Lane 1 යනු අඩු-අවදානම් මධ්ය-ආරෝහණ ප්රවාහන, පරීක්ෂණ බර සහ එක්සත් රාජධානියේ නිරීක්ෂණ, දත්ත හුවමාරු කන්ස්ටෙලේෂන් සඳහා රොකට් බෙදාහැරීම. මෙහිදී වාණිජ සපයන්නන්ට විශාල සත්යාපන අවශ්ය නොවෙයි, ඒ නිසා SpaceX, ULA, Blue Origin, Rocket Lab, Stoke Space, Relativity Space, Impulse Space වැනි සමාගම්ට තරඟ කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. Lane 2 යනු රහස්ය තාක්ෂණික උපග්රහක, න්යෂ්ටික යුද්ධයට පවා සූදානම් වන රේඩියෝ-දෘඩාංග සටනේ යන්ත්ර. මෙයට Falcon 9, Falcon Heavy, Vulcan වැනි තහවුරු කළ රොකට් පමණක් යොදා ගත හැක.
Lane 1 සඳහා අවසර ලත් සපයන්නන්ගේ ගණන වැඩිවීමත්, SpaceX විසින් බහුතර අණ විස්තර ජය ගැනීමත්, Blue Origin පළමු වරට ජය ගත්තාමත්, අමෙරිකානු රැකියා-ආරක්ෂක අවශ්යතා ඉදිරියට ගෙන යාමට නව තරඟකාරීත්වයක් පෙන්වයි. මෙය ගෝලීය රොකට් වෙළඳපලේ තරඟය දැඩි කරමින්, නව තාක්ෂණික නවෝත්පාදන සඳහා අධික ආකර්ෂණයක් උදෙසා ඉදිරියට යාමට හේතු වෙයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකා තාක්ෂණික සිසුන්, ඉංජිනේරුවන්, ස්ටාට්අප් සමාගම් සඳහා මේ අලුත් අවස්ථාවන් වඩාත් වැදගත්. පළමු, නවතම රොකට් තාක්ෂණය, AI‑driven telemetry, අධි-ගැඹුරු පරිගණක සැකසීම් ආදිය ගැන දැනගැනීමට, දේශීය විශ්වවිද්යාල පාඨමාලා හා පර්යේෂණ වැඩසටහන් සංවර්ධනය කිරීමට මඟ පෙන්වයි. දෙවනුව, ශ්රී ලංකා සමාගම්ට අන්තර්ජාතික සපයන්නන් සමඟ එක්ව, ලෝක පරිමාණ කුඩා-ආරෝහණ (small‑sat) ප්රවාහන සඳහා සේවාවන් ලබා දීමට අවස්ථාව ලැබේ. තෙවැනි, රොකට් ලොජිස්ටික්ස්, මූලධනය, නීතිමය පද්ධති වැනි ක්ෂේත්රවල නව රැකියා අවස්ථා නිර්මාණය වේ. ඒ නිසා තාක්ෂණික අධ්යාපනය, නවෝත්පාදන ආරම්භක, සහ රජයේ අභ්යවකාශ වැඩසටහන් සඳහා තවත් ආධාර ලැබේ.
කෙටියෙන් කියනවා නම්, ඇමෙරිකානු ස්පේස් ෆෝස්ගේ අයවැය වැඩිවීම, ලෝක අභ්යවකාශ කර්මාන්තයේ නව පියවරක්. එය ශ්රී ලංකා තාක්ෂණික පරපුරට ඉගෙනුම්, නවෝත්පාදන සහ ආයෝජන අවස්ථා ගෙන එනවා. මේකෙන් අපිටත් අනාගතයේ අභ්යවකාශ තාක්ෂණයේ කොටසක් වීමට හැකියාව ලැබේ.
