නයිජීරියාවේ පමණ 94 මිලියන ජනතාවක් භාවිතා කරන හවුසා භාෂාව, AI ලෝකයේ තවමත් අඩු අවබෝධයක් පමණක් ලබාගෙන ඇත. Nature සඟරාව අනුව, ChatGPT වැනි විශාල භාෂා ආදර්ශ (LLM) මගින් හවුසා වාක්යයන් 10%‑20% පමණක් නිවැරදිව තේරුම් ගත හැකිය. මේ පසුබැසීම පසුගිය තුන් වසර තුළ, මූලිකවම මාත්රා පිරිසක් සහිත AI Bauchi ප්රජාව සමඟ ගොඩනැගූ කාලයකට සමාන වේ.
ගැටලුවේ මූලික හේතු
හවුසා භාෂාවට අයත් තාක්ෂණික සංකීර්ණතා, සාමාන්ය වෙබ් තොරතුරු ගොඩබෑමේදී තවත් ගැටළු තැනීමට හේතු වෙයි. ලියන පද්ධතියේ බූකෝ සහ අජාමි අකුරු දෙකම භාවිතා වන අතර, බූකෝ අකුරු තුළ ɓ, ɗ, ƙ වැනි තද අකුරු සාමාන්ය කීබෝර්ඩ් වල නොමැත. අන්තර්ජාලයේ සමාජ මාධ්ය, SMS, WhatsApp වැනි ආකාර වලින් ලියන විට, මේ අකුරු බොහොමයක් b, d, k ලෙස සරළ කරයි. එම නිසා, වෙබ් ස්ක්රැප් කරගත් දත්ත සමුහය හවුසාගේ ශබ්දමය තත්ත්වය අඩු කරයි.
තවද, හවුසා වාක්යයන් ඉංග්රීසි, අරාබි ධාරිතාවන් සමඟ මිශ්රව පැවැත්වෙයි. එම නිසා, සාමාන්ය බහුභාෂා ටෝකනයිසර් හවුසා වචනවලට අඩු පරිමාණයේ උප-වචන (subword) කෑලි බෙදා හරින අතර, ඒ නිසා AI මොඩලයන්ගේ ඉන්ෆරන්ස් කාර්ය සාධනය අඩුවේ.
පදනම්ගත ව්යාපෘතිය
2022 ඔක්තෝබර් මාසයේ, අබුබකර තෆාවා බාලේවා විශ්වවිද්යාලයෙන් AI Bauchi සමාජය ආරම්භ කරන ලදී. ප්රධාන අරමුණ වුයේ AI තාක්ෂණය බෞචි ප්රාන්තයට අභ්යන්තරිකව, පිවිසෙන්නාට නොව, එහි ජනතාවට පමණක් ලබාදීමයි. පළමු පියවර ලෙස, හවුසා කථන (text‑to‑speech) මොඩලයක් නිර්මාණය කරන ලදී; මෙය අක්ෂර ලේඛන සහ උච්චාරණ ගැටළු විසඳීමට මූලික වේ.
එම මොඩලය සමඟ, හවුසා‑සයාවා (Sayawa) පරිවර්තකයක් සංවර්ධනය කරමින්, දේශීය භාෂා අතර සම්බන්ධතාවය තේරුම් ගන්නා AI පද්ධතියක් සකස් කරන ලදී. අවසාන වශයෙන්, HausaMediaLab නමින් මාධ්ය සැකසුම් පුස්තකාලයක් නිර්මාණය කර, ඕනෑම සංවර්ධකයෙකුට API හරහා මෙම සේවාවන් භාවිතා කිරීමට හැකියාව සලසා ඇත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ සිසුන්, සංවර්ධකයන් සහ ව්යාපාරිකයන්ට මේ කතාවෙන් ගන්නා පාඩම් බොහොමයක් ඇත.
- ලෝ-රෙසෝර්ස් (low‑resource) භාෂා සඳහා දත්ත එකතු කිරීමේ නව මාර්ගෝපදේශයන් ඉගෙන ගත හැකිය; උදාහරණයක් ලෙස, ස්ථානික කීබෝර්ඩ් සැකසුම් සහ අක්ෂර ලේඛන පද්ධති අභියෝගය.
- දෙභාෂා (code‑switching) සහ බහුල අකුරු පද්ධති (Boko‑Ajami) සමඟ AI මොඩලයන් සකස් කිරීමේ ක්රමවේදය, ශ්රී ලංකාවේ සිංහල‑ඉංග්රීසි, තමිල්‑ඉංග්රීසි මිශ්ර පරිසරයන්ට ගැළපේ.
- කමියුනිටි‑ඩ්රිවන් ප්රොජෙක්ට් (community‑driven project) ආකාරය, තාක්ෂණය ප්රජා මට්ටමින් ගොඩනැගීමේ හැකියාව පෙන්වයි; එමඟින් තරුණ තාක්ෂණවේදීන්ට නව අවස්ථා ලැබේ.
- HausaMediaLab වැනි API‑කේන්ද්රිත සේවා, ශ්රී ලංකාවේ ස්ථානික AI SaaS ආරම්භ කිරීමට ආදර්ශයක් වේ.
මෙම අත්දැකීම්, ශ්රී ලංකාවේ AI පර්යේෂණය සහ නිෂ්පාදන කර්මාන්තය, භාෂා විවිධත්වය ගලවා ගැනීමට, සහ ගෝලීය AI පරිසරයට දායක වීමට නව මඟ පෙන්වයි.
අවසානයේ, හවුසා භාෂාව සඳහා AI තාක්ෂණය ඉදිරියට ගෙන යාමට අවශ්යය වූ දෘශ්යමය පියවර, දත්ත ගුණාත්මකභාවය, ප්රජා‑සහය, සහ ප්රාදේශීය භාෂා අවබෝධය යන මූලික කරුණු වේ. ශ්රී ලංකා තාක්ෂණ ක්ෂේත්රය මේ උදාහරණයෙන් ඉගෙන ගනිමින්, තමම භාෂා හා සමාජ අවශ්යතා සඳහා AI විසඳුම් ගොඩනැගිය හැකිය.
