විශ්වයේ රහස් පරික්ෂා කරන විද්යාඥයින්, එක්සෝමූන් (සෞරග්රහ පරිසරයේ නොවන පරිභ්රමණික) එකක් හඳුනාගත් බව පවසමින් ලොව පුරා උද්දීප්ත විය. යුරෝපීය දකුණු අධිවිශාල දර්ශක (VLT) භාවිතා කරමින් සිදු කළ නව පරීක්ෂණයක්, CD‑35 2722 නමැති පද්ධතියේ අමුතු ග්රහයක් වටා චලනය වන විශාල ග්රහයක් සොයාගැනීමට හේතුවිය.
මෙම පද්ධතියේ මූලික තාරකාව සූර්යයාගේ පමණ අඩක් බර ඇති තාරකාවකි. එහි පරිභ්රමණිකව, ග්රහයකට වඩා වැඩි බර ඇති බ්රවුන් ඩවාර්ෆ් එකක් (ජුපිතර්ට වඩා 30 ගුණයකට වැඩි) ගමන් කරයි. නව සොයාගත් වස්තුව එම බ්රවුන් ඩවාර්ෆ් වටා පරිභ්රමණය කරන අතර, එහි බර ජුපිතර්ට සමාන හෝ එයට වඩා වැඩි බව පේනවා.
ආරම්භකව, ESO හි CRIRES+ උපකරණය භාවිතා කරමින් රේඩියල් වේග ක්රමය (radial velocity) අනුගමනය කරන ලදී. බ්රවුන් ඩවාර්ෆ් එකේ සුළු “ඇල” හෝ “කම්පනය” මඟින්, එහි වටා චලනය වන මෙම විශාල ග්රහය (exosatellite) පිළිබඳ දෘඩ සාක්ෂි ලබා ගන්නා ලදි. එය තාරකාවක් වටා නොසැලකෙයි, නමුත් තාරකාවට වඩා අඩු පරිමාණයක් වන බ්රවුන් ඩවාර්ෆ් එකේ පරිභ්රමණිකයයි.
මෙම සොයාගැනීම, “ග්රහය” සහ “චන්ද්රයා” යන වර්ගීකරණය සූර්යග්රහ පද්ධතියේ සීමා වලින් ඉක්මවා යන නව අවස්ථාවක් ලෙස සැලකේ. එක්සෝමූන් සොයා ගැනීමට වසර ගණනාවක් උත්සාහ කළාට, මෙවර තවත් වරක් විශ්වාසනීය සාක්ෂි සමඟ එය තහවුරු කර ඇත. මෙය අනාගතයේ තාරකාවල සංයුක්ත ව්යුහයන් ගැන අපගේ අවබෝධය ගැඹුරු කරනු ඇත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාරක විද්යා අධ්යයනය, නව පරීක්ෂණවලට තවත් අවස්ථා ලබා දේ. මෙම සොයාගැනීමේ තාක්ෂණික ක්රමවේදය, අපේ විශ්ව විද්යාලය, පීඨයන් සහ තරුණ විද්යාඥයන්ට අලුත් පර්යේෂණ ක්ෂේත්රයක් ලෙස පෙනේ.
- ඉගෙනුම් අවස්ථා: රේඩියල් වේග විශ්ලේෂණය, ස්පෙක්ට්රොමීටරී තාක්ෂණය සහ දත්ත විශ්ලේෂණය පිළිබඳ නව පාඨමාලා ආරම්භ කළ හැක.
- ගවේශන සහයෝගිතා: ESO, ESO-VLT සහ ELT වැනි ජාත්යන්තර පරීක්ෂණ ආයතන සමඟ ශ්රී ලංකා විද්යාඥයින්ට සහයෝගීතාවය වැඩිදියුණු කරගැනීමට අවස්ථා ලැබේ.
- ව්යාපාරික නවෝත්පාදන: අභ්යාවකාශ තාක්ෂණය, දත්ත විශ්ලේෂණ සේවා සහ ඉංජිනේරු උපකරණ නිර්මාණය සඳහා ස්ථානීය සමාගම්ට නව වෙළඳපලක් විවෘත වේ.
අද වන විට, ESO විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලබන 39‑මීටර් ELT (Extremely Large Telescope) පද්ධතිය, මෙම වර්ගයේ සුළු එක්සෝමූන් හඳුනාගැනීමට අවශ්ය නිරවද්යතාවය ලබා දෙනු ඇත. එමඟින් ශ්රී ලංකාවේ තාරක විද්යා ශාස්ත්රය වඩාත් ගෝලීය මට්ටමින් සම්බන්ධ කරගැනීමට, තරුණ පරීක්ෂකයන්ට අලුත් අවස්ථා උදාකර ගැනීමට හැකි වනු ඇත.
අපේ අභ්යාවකාශ ගවේෂණයේ නව පියවරක් වන මේ සොයාගැනීම, ලෝකය පුරා විද්යාඥයින්ට සහ තාක්ෂණික ව්යාපාරිකයින්ට අනාගතයේ තාරක පද්ධතිවල නව අවස්ථා සොයාගැනීමට මාර්ගයක් විවෘත කරයි.
