ඇන්ඩ්රොයිඩ් පද්ධතියේ ඉතා ආරක්ෂිත සංස්කරණයක් වන GrapheneOS, ඇමරිකානු සීමා පරීක්ෂකයන්ගේ දත්ත පරීක්ෂාවක් නවතීම් කළ පසු, එහි දත්ත මකන (wipe) ක්රියාකාරීත්වය ගැන විවේචන ඇවිත් තිබේ. ක්රමවේදය නීතිමයද, ආරක්ෂිතද යන ගැටළුව සම්බන්ධයෙන් සංවර්ධකයින් දැඩිව පාර්ශව ගෙන සිටිති.
මෙම නඩුවේ මූලික නායකයා ඇට්ලන්ටා සිටින පරිසර ක්රියාකාරී සෑම් ටියුනික් මහතාය. ඔහු තම Pixel දුරකථනයට GrapheneOS ස්වෙච්ඡා ස්ථාපනය කර තිබුණි. ජනවාරි 2025 දී, US Customs and Border Protection (CBP) නිලධාරීන් එම දුරකථනයේ මුරපදයක් ඉල්ලා සිටියේය. ටියුනික් මහතා, නීතියේ අනුව මුරපදයක් ලබා දීමට සූදානම් වුවද, “දබර” මුරපදයක් (duress password) යොදාගෙන, එය ඇතුළත් කළ විගස දුරකථනය වහාම සියලු දත්ත මකා දමා, තිරය අඳුරු වී නැවත ආරම්භ විය.
CBP නිලධාරීන් මෙම සිදුවීම පසු, ටියුනික් මහතාට එරෙහිව “දේපල අත්හැරීමේ නීතිය උල්ලංඝනය” කර ඇති බවට අපරාධ චෝදනා දමා ඇත. මෙම නඩුව GrapheneOS සඳහා පළමු නීතිමය ප්රතිචාරයක් විය හැකි බව Guardian පත්රිකාව සඳහන් කරයි.
GrapheneOS පදනම (Foundation) විසින්, ඔවුන්ගේ පද්ධතියේ “auto‑reboot timer” වැනි විවිධ ආරක්ෂක විශේෂාංග තිබේ කියා පැහැදිලි කර ඇත. එම විශේෂාංගය, දුරකථනය ලොක් වීමෙන් පසු නියමිත කාලයකින් පසු ස්වයංක්රීයව නැවත ආරම්භ කර, සියලු ගොනු එන්ක්රිප්ට් කර තබයි. එමෙන්ම, නීතිමය පරීක්ෂාවකදී දබර මුරපදයක් භාවිතා නොකළ පමණින් පවා දත්ත සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතිප්රාප්තිය නොහැකි බව පදනම ප්රකාශ කරයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තොරතුරු ආරක්ෂාව, විශේෂයෙන්ම දත්ත රහස්යතාවය සහ පෞද්ගලිකත්වය, නව තාක්ෂණික ව්යාපාර සහ විද්යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා මූලික කරුණක් වේ. GrapheneOS වැනි පද්ධති භාවිතා කිරීමෙන්:
- ඉගෙනුම් ආරක්ෂාව: විශ්වවිද්යාල සිසුන්ගේ පර්යේෂණ දත්ත, ලාබදායී සොෆ්ට්වෙයා කේත, සහ පෞද්ගලික වාර්තා එන්ක්රිප්ට් කර, අනිවාර්ය පරීක්ෂණවලින් රැකගත හැක.
- ව්යාපාරික විශ්වාසය: ආයතනික දුරකථනවල දත්ත මකන හැකියාව, ගුප්ත තොරතුරු හෝ ගනුදෙනු දත්ත පරීක්ෂකයන් හෝ හොරාගන්නා අයගෙන් ආරක්ෂා කරයි.
- ආරක්ෂක නවෝත්පාදනය: ශ්රී ලංකාවේ දේශීය සංවර්ධකයින්ට, Android පද්ධතියේ මූලික ආරක්ෂක තත්ත්වයන් ගොඩනැගීමට සහ නිදහස් මූලාශ්ර (open‑source) පරිසරයක් තුළ නව ප්රොජෙක්ට් රචනා කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.
ඉදිරි කාලයේ, දත්ත රහස්යතාවය හා රජයේ නීති අතර ඇති ගැටළුව තවත් තීව්ර වෙයි. GrapheneOS වැනි පද්ධති, නීතියේ සීමා රැකගෙන, පරිශීලකයින්ට තමාගේ දත්ත ආරක්ෂා කර ගැනීමට නව මාර්ගයක් සපයයි.
අවසන් වශයෙන්, ටියුනික් මහතාට පක්ෂානුකූලව දඬුවම ලැබීමේ අවදානමක් ඇතත්, ඔහුගේ නඩුව තාක්ෂණික ආරක්ෂාව සහ නීතිමය අයිතිවාසිකම් අතර ඇති සංකීර්ණ සම්බන්ධතාවය පිළිබඳ සාකච්ඡාවට නව ආලෝකයක් දෙනු ඇත.
