හාර්වඩ් විශ්වවිද්යාලයේ ඉතිහාස හා නීති මහාචාර්ය ජිල් ලිපෝර්, නව්ය පොත Artificial State (ආගන්තුක රාජ්ය) නමින් අගෝස්තු 25 දින ප්රකාශයට පත් කරයි. එහිදී ඇය තාක්ෂණික මැනුම් පද්ධති මිනිසුන්ගේ ජීවිතය හා රාජ්ය ක්රියාකාරකම් කෙරෙහි කෙසේ හෙළි කරයි කියා විස්තර කරයි.
ලිපෝර් පවසන්නේ, දත්ත එකතු කිරීම, ඒක සංඛ්යාත කරගැනීම සහ ඒ අනුව තීරණ ගැනීම යන ක්රියාවලිය මිනිස්කම අඩු කරයි. මෙය කෘතිම පද්ධතිවලට මිනිස්කමක් පිරිනැමීම වෙනුවට, එය සරල සංඛ්යාතයක් බවට පත් කරයි. මේ සංකල්පය ඇප්ස්, AI, හා සමාජ-රජ පද්ධතිවලටත් පරිවර්තනය වෙමින්, රාජ්යයේ ප්රධාන කාර්යයන් බහුජාතික සමාගම් අතට පැවරෙයි.
කෘතිම රාජ්යයේ මුලක් 1930 දශකයේ ගැලප් සර්වේකරණ පද්ධතියේ සිට ආරම්භ වේ. එතැන් සිට දත්ත මත පදනම් වූ ප්රචාරණ හා මයික්රො-ටාර්ගට් කිරීම ව්යාපාරික හා දේශපාලන ක්ෂේත්ර දෙකේම පවා සාමාන්ය වී ඇත. 1980 දශකයේ සිලිකොන් වැලි සංස්කෘතිය, පෞද්ගලික පරිගණක සහ සමාජ මාධ්යවල වර්ධනය, මේ ප්රවණතාව තවත් තීව්ර කරා.
ලෙසින්, පුවත්පත්, සමාජ ජාල, පෝඩ්කාස්ට් වැනි මධ්යයන් මිනිසුන්ට තොරතුරු ලබාදෙන “පොදු චතුරස්රය” පවා දැන් බොට් සහ AI විසින් පාලනය කරයි. මේ නිසා ජනතා අදහස්, මතවාද හා තෝරා ගැනීම් මෙන්ම රාජ්ය ක්රියාකාරකම්ත් කෘතිම පද්ධතිවලට අධික ලෙස පවරා ඇත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික පරිසරය වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර, කෘතිම රාජ්යයේ තත්ත්වය පිළිබඳ අවබෝධයක් ගත කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.
- සැලසුම්කරුවන් සහ දත්ත විශ්ලේෂකයන් – දත්ත මත පදනම් වූ ප්රතිපත්ති සැලසුම් කිරීමේදී මිනිස්කම අඩු නොකළ යුතුය.
- ඉලක්කගත වෙළඳ ප්රචාරණ – AI භාවිතයෙන් පාරිභෝගිකයන්ට සම්බන්ධ වීමේදී නීතිමය හා නෛතික සීමා ගත යුතුය.
- අධ්යයන ආයතන – විශ්වවිද්යාල හා පාසල් මට්ටමින් AI, දත්ත විශ්ලේෂණ හා පාර්ශ්වික රජ පද්ධති පිළිබඳ පාඨමාලා ඇතුළත් කිරීම අවශ්ය.
මෙම තත්ත්වය ගැන අවධානයෙන් සිටීම, ශ්රී ලංකා තාක්ෂණික ක්ෂේත්රය නිවැරදි මගට ගෙන යාමට සහ පුරවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් රැක ගැනීමට මූලික වේ.
අවසන් වශයෙන්, ලිපෝර්ගේ කෘතිය අපට “කෘතිම රාජ්ය” යනු කුමක්ද, එය අපේ දෛනික ජීවිතයට කෙසේ බලපායි යන ප්රශ්නවලට නිර්මාණශීලී පිළිතුරු සපයයි. මේ ගැන තවත් කතාබහක් අවශ්යයි.
