අන්තර්ජාලයේ 1990 දශකයේ අමුතු වාතය, විද්යාඥයන් හා ‘කූක්’වරුන් එකට ගැලපෙමින්, අද අපි දකින්නේ රැෂනල් (rationalist) සමාජයක් බවට පරිවර්තනය වීමයි. ලේඛකයා මේ සමාජය සමඟ කාලයක් ගත කරමින්, අලුත්ම ගැටළු – සෑම් බෑංකම්‑ෆ්රයිඩ් අත්අඩංගුව, Zizians නාමක පව්කාරක සංඝය – මත පදනම්ව, අවසානයේ ව්යකූල වී ඇත.
ඉන්ටර්නෙට් අරඹා සිටින කල, විද්යාත්මක විචාරකයන් සහ අමුතු නිරූපණකාරයන් එකම ෆෝරම් එකේ එකට අවිස්සාවේ. එම කාලයේ James Randi සහ Richard Dawkins වැනි නායකයන්, ‘සකස්කාර’ (skeptic) ප්රජාවට මාර්ගෝපදේශයක් ලබා දුන්නා. එය මගින් නව පරීක්ෂකයන් “flat‑earth” වැනි අසත්යයන්ට එරෙහිව තත්කාලිකව පැන නැගීමට හැකි වුණා.
2000 දශක අවසානවල, තාක්ෂණික වෘත්තියකරුන්ගේ ආදායම් වර්ධනයත් සමඟ, මෙම සකස්කාර ප්රජාව LessWrong සහ Slate Star Codex වැනි වෙබ් අඩවි මත රැෂනල් (rationalist) ලෙස පනස්කළේය. ඔවුන් දැන් ‘ඇත්තම’ ප්රශ්නවලට නිතරම පිළිතුරු සොයා, Effective Altruism වැනි චලනවලට පවා අත ගැලවීමට ඇරඹුනහ.
කෙසේ වෙතත්, රැෂනල් සමාජයත් අන්ය මිනිසුන් වැනිම මතභේදාත්මක තත්ත්වයන්ට පත් වෙනවා. පසුබැසීමේ හේතුවක් ලෙස, ඔවුන්ගේ විශ්ලේෂණය බොහෝවිට “post‑hoc” හෝ “bias‑driven” ලෙස පෙනෙයි. එමෙන්ම, Zizians වැනි පව්කාරක සංඝය හෝ සෑම් බෑංකම්‑ෆ්රයිඩ්ගේ අත්අඩංගුව, සමාජයේ විශ්වාසය කඩාකැඩ කරයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
- ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික ශිෂ්යයන්, රැෂනල් සමාජයේ “critical thinking” කුසලතා අධ්යයනයෙන් තමාගේ විශ්ලේෂණ කුසලතා වර්ධනය කර ගත හැක.
- ස්ථානයේ ආරම්භක සමාජයන් (startup) සඳහා, “bias‑free decision making” ගැන අවබෝධය ඇතිවීම, ව්යාපාරික රණවිරුකම වැඩි දියුණු කරයි.
- Effective Altruism වැනි ගෝලීය චලනවලින් ලැබෙන පදනම, ශ්රී ලංකාවේ පරිත්යාගකාරී ව්යාපාර හා NGO කටයුතු වල ප්රතිඵල වැඩි කරයි.
අවසන් වශයෙන්, රැෂනල් සමාජයෙහි විශාල ප්රතිඵල හා අඩුපාඩු දෙකම ඉගෙන ගැනීම, තාක්ෂණික පරපුරේ නව පරපුරක් සඳහා මග පෙන්වයි. ඒත්, ඒ සමාජයට අයත් වීමට පෙර, තමන්ගේ මතවාදයන් විවේචනයෙන් පරීක්ෂා කරගත යුතුය.
