ආර්.ඊ. අධ්යයන කණ්ඩායමක්, හෝර්මස් කුළුණ වසා දැමීමේ සිදුවීමක් සැලකීම් කරමින්, 2025 වර්ෂයේ UN Comtrade දත්ත භාවිතා කරමින් තෙල් ගනුදෙනු මාර්ගයන්ට සිදුවන බලපෑම් පරීක්ෂා කළේය.
මෙම අනුකරණය, සැලසුම් කළ Disruption Scenario එකේ Shock Target ලෙස 60% කට වැඩි අඩුවක්, 10–60% අතර මධ්යම අඩුවක්, සහ 30% ධාරිතාව රැකීමේ සැකසුම් යොදාගෙන 26 සතික කාලසීමාවක් තුළ සිදු කරන ලදී. ඉල්ලුම් හා සැපයුම් සලකුණු ε=0.10 සහ η=0.10 ලෙස සකස් කර, පාරිභෝගිකයන්ගේ ඉල්ලුම් ඉලක්කය සහ සැපයුම්කාරකයන්ගේ ප්රතිචාරය නිරීක්ෂණය කරන ලදි.
මෙම අනුකරණය forecast එකක් නොව, stress test එකක් බවත්, ඒ නිසා ප්රතිඵලවලින් ලැබෙන තොරතුරු, අර්ථසාධක වශයෙන් ඉදිරි නායකත්ව තීරණ ගැනීමට උපකාරී වේ. මූලික වශයෙන්, නිකුත් කළ තෙල් ප්රමාණය අඩුවීමත්, මිල පරාසය පහල යාමත්, ඉතා ඉක්මණින් හදිසි සම්පත් ගබඩා (Emergency Stockpile) හි අඩුවීමත් පෙන්වා දෙනු ඇත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය තෙල් ආයාත මත බොහෝ පරිමාණයක් පදනම් කරගෙන තිබේ. මෙම අනුකරණයෙන් ලැබෙන දත්ත, දේශීය සමාගම්, තාක්ෂණික විද්යාඥයන්, සහ විශ්වවිද්යාල සිසුන් සඳහා පහත වාසි ලබා දේ:
- විශ්ලේෂණ හැකියාවන් – දත්ත මූලික අනුකරණය, AI හා මූල්ය මෝඩලින් එකතු කර, තෙල් මිල ගණන් අනුමාන කිරීමේ නව ක්රමවේදයන් ගොඩනැගීමට ඉඩ සලසයි.
- API සහ Cloud – මෙම පර්යේෂණය, API මගින් දත්ත ලබා ගැනීම සහ Cloud පරිසරයේ ප්රතිඵල ගබඩා කිරීමේ හැකියාවන් තවත් ව්යාපාරික නවෝත්පාදන සඳහා මාර්ගයක් වේ.
- ව්යාපාරික සැලසුම් – හෝර්මස් කුළුණේ සිදුවිය හැකි අස්ථිරතා හඳුනාගෙන, ආපදා සැලසුම් (contingency planning) සකස් කිරීම, ආනයන-නිර්යාත සන්නිවේදන පද්ධතිවල ගැලපීමේ අවශ්යතාවය තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.
අවසන් වශයෙන්, මෙම පර්යේෂණය, ශ්රී ලංකාවේ තෙල් ආයෝජන, ලොජිස්ටික්ස් සහ පරිසර පාලන ක්ෂේත්රවල නව තාක්ෂණික ප්රවේශයන් ගොඩනැගීමට මූලික පදනමක් සපයයි.
ඉදිරියේදී, තෙල් වෙළඳපලේ අස්ථිරතා හඳුනා ගැනීම සහ ඒ සඳහා වේගවත් ප්රතිචාර ලබා දීමට, මෙවැනි අනුකරණ පද්ධති භාවිතය අත්යවශ්ය වේ.
