ලිනක්ස් ෆවුන්ඩේෂන් විසින් 2026 ජූලි 14 වැනිදා x402 ප්රොටෝකෝලය නිල වශයෙන් ආරම්භ කිරීමෙන් පසු, අන්තර්ජාලයේ මුදල් ගත කිරීමේ ක්රමය නව මට්ටමකට පත් වුණා. HTTP 402 "Payment Required" කේතය, 30 වසරකට පසු, AI ඒජන්ට්ස් සඳහා සජීවී ගෙවීම් පද්ධතියක් බවට පත්වී ඇත.
කොහොමද මෙය ක්රියාත්මක වෙන්නේ? AI ඒජන්ට් එකක් සම්පත්යක් (API, දත්ත, ගණනය) ලබා ගැනීමට ඉල්ලීමක් යවන විට, සේවාදායකය 402 තත්ත්ව කේතය සමඟ ගෙවීම් තොරතුරු (මුදල, ස්ථාවර මුදල USDC, ජාලය, ගෙවීම් ක්රමය) ඇතුළත් ශීර්ෂයක් පිළිතුරු දේ. ඒජන්ට් එක ඒ තොරතුරු අත්සනක් දී නැවත ඉල්ලීම යවන අතර, “facilitator” එකක් ඒ ගෙවීම බ්ලොක්චේන් මත තහවුරු කර 200 මිලි තත්පරයකින් සම්පූර්ණ කරයි. මෙය පාරම්පරික ACH ගෙවීම්වල දින කිහිපයක් ගත වීමත් සමඟ විශාල වෙනසක්.
මෙම පද්ධතියේ පසුබැසි බලය විශාල සමාගම් 40කට වඩා අධික වේ. Visa, Mastercard, American Express, Stripe, Adyen, Google, AWS, Shopify, Coinbase, Circle, Cloudflare, Ripple, MoonPay, Solana, Stellar, Monad ආදියක් එකතුවී, එකම පාලන ගිවිසුමකට අත්සන් කර ඇත. ඒකාබද්ධ ගවේශණයක් තුළ AI ඒජන්ට්ස් කෙරෙහි ගෙවීම් අවශ්යතාවය නිසා, කාඩ්පත්, ගිණුම් ඇතුළත් කිරීම, මනුෂ්ය මැදිහත් කිරීම අවශ්ය නොවී, “agentic commerce” නව යුගයක් ආරම්භ විය.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික ආරම්භකයන්, විශ්වවිද්යාල සිසුන්, ව්යාපාරිකයන් සඳහා මේ ප්රොටෝකෝලය ගෙන දෙන ලාභ කිහිපයක් ඇත:
- AI-චලිත සේවා සඳහා පහසු ගෙවීම්: ශ්රී ලංකාවේ startups AI API භාවිතා කරමින් සේවා ලබා ගන්නා විට, x402 මගින් ගෙවීම් සජීවීව, ගිණුම් තොරතුරු හෝ කාඩ්පත් තොරතුරු හුවමාරු නොකර, සරලව සිදු කරගත හැක.
- ස්ථාවර මුදල (USDC) භාවිතය: ශ්රී ලාංකීය සංවර්ධකයන්ට විදේශීය stablecoin සමඟ ගනුදෙනු කිරීමේ අවස්ථාව ලැබෙයි, එයින් මුදල් පරිවර්තනයේ අතිරික්ත ගාස්තු සහ පාරිභෝගික අවදානම අඩු වේ.
- කලාපීය Cloud සේවා සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම: AWS, Google Cloud වැනි ප්රධාන සේවාදායකයන් x402 සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඇති නිසා, ශ්රී ලංකාවේ AI‑driven applications ඉක්මනින් මාර්ගගත කරගත හැක.
- නව ව්යාපාරික ආදර්ශ: Agentic Wallets මගින් non‑human actors සඳහා wallet එකක් සකසා, මැදින් තොරතුරු රහස්යතාවය සහ spending limits පාලනය කිරීමේ හැකියාව ලැබේ.
ඉදිරි දශකය තුළ AI‑driven transactions $30 ට්රිලියනයක් වන බව Gartner පුරෝකථනය කර ඇති අතර, ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික ආර්ථිකය මේ සම්බන්ධතාවයෙන් ලාභී වීමට ඉඩ ඇත.
ඉන්පසු, x402 ප්රොටෝකෝලය අන්තර්ජාල මුදල් ගත කිරීමේ නව මට්ටමක් ලෙස පවතින අතර, AI ඒජන්ට්ස්, ක්ලවුඩ්, සහ ස්ථාවර මුදල් අතර සම්බන්ධතාවය තවත් තදබල වෙමින් පවතී.
