අන්තර්ජාතික අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානයේ මාස හය කාලයක් ගත කළ පසු, ආපසු බිමට පැමිණෙන අන්තර්ග්රහණිකයන් “නිරීක්ෂක” හැඟීමක් අත්විඳින බව වසර ගණනාවක් තිස්සේ වාර්තා කර ඇත.
ආහාර කාලයේ පවුලේ සමඟ ඉඳගෙන සිටින විට තමන්ගේ ජීවිතය කුඩා තිරයකින් බැලීමට ඇති බව, හෝ පළාතේ පාරක් ධාවනය කරන විට රථය පාලනය කරමින් පෙනෙන බව පවසන අයුරු, ඒ අත්දැකීමේ විස්තරය එකඟ වේ. සංවාද වලදී ප්රතිචාරය අඩු වීම, දෙගුණ අවධානයක්—ඇතිව සිටීමත්, එය නිරීක්ෂණය කරමින් සිටීමත්—වැනි ලක්ෂණ දක්වයි. NASA විසින් “නිවසේ හැඟීම රූපකමය” ලෙස විස්තර කර ඇති මේ තත්ත්වය, බරකින් රහිත පරිසරයක සිටින මොළය, පසුගත පරිසරයට ආපසු පෙනෙන විට එය “අධ්යයනය” ලෙස ගනී.
මෙම නිරීක්ෂක හැඟීම, මාස හයක් පමණ කාලයක් ගත කළ අභ්යවකාශ යාත්රිකයින්ගේ නෙර පද්ධතියේ වෙනස්කම් හේතුවෙන් සිදුවේ. කාන්තා පද්ධතිය ගුරුත්වය නැතිවීම නිසා දෘශ්ය පද්ධතියට වැඩි බරක් පෑමත්, ශරීර ස්ථානය ගැන දැනුම (proprioception) අඩුවීමත්, මොළයේ දෘශ්ය කොටස වැඩි පරිමාණයෙන් ක්රියාත්මක වීමත් මෙයට හේතු වේ. බිමට ආපසු පැමිණීමේදී මේ වෙනස්කම් පසුපසට හැරෙන්නෙත් සමහර විට සමතුලිත නොවීම නිසා, කාලයක් ගත නොවී පවා අත්දැකීම දිගු වෙයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණ විද්යාත්මක අධ්යාපනය, අභ්යවකාශ පර්යේෂණ හා මනෝවිද්යා අංශයන්ට මේ තොරතුරු ප්රයෝජනවත් වේ. විශ්වවිද්යාල සිසුන්ට microgravity හි මනෝවිද්යාත්මක ප්රතිඵල ගැන ගවේෂණාත්මක ව්යාපෘති සැලසුම් කළ හැක. දේශීය ආයතන, අභ්යවකාශ පද්ධති නිර්මාණය, වර්චුවල් රියාලිටි (VR) පුහුණුව හා සංවේදන පරීක්ෂණ සඳහා NASA වැනි සමාගම් සමඟ සම්බන්ධතා ගොඩනඟා ගත හැක. එසේම, අභ්යවකාශ යාත්රිකයන්ගේ මානසික සුවය පිළිබඳ අවධානය, ශ්රී ලංකාවේ මනෝ සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයට නව පර්යේෂණ ප්රවණතා ගෙන ඒමට හේතු විය හැක.
ඉදිරියේදී දිගු කාලීන අභ්යවකාශ මැදිරි වැඩසටහන් වැඩි වීමත් සමඟ, ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික සම්පත්, විද්යාත්මක දැනුම හා මානසික සෞඛ්ය පද්ධතියේ සූදානම වැඩි දියුණුවක් ලබනු ඇත.
අවසන් වශයෙන්, නිරීක්ෂක හැඟීම යනු අභ්යවකාශ යාත්රිකයන්ට පළමුවැනි “අභ්යවකාශ පසු-සංස්කරණ” ලක්ෂණයක් වන අතර, එය අවධානයෙන් පිරික්සීම, අනාගත අභ්යවකාශ මෙහෙයුම් වල සෞඛ්ය සුරක්ෂිතතාවය සඳහා අත්යවශ්ය වේ.
