අගෝස්තු මාසයේ දී ස්පාඤ්ඤයේ මැඩ්රිඩ් නගරයට අසළ පිහිටි NASA Deep Space Network (DSN) කේන්ද්රය, තද ගිනි පිපිරුමක් හේතුවෙන් පූර්ණයෙන්ම ඉවත්වීමට සිදු විය. ගිනි හෙළිවීම් පළ වීමත් සමඟ, එහි කාර්ය මණ්ඩලය සහ අසළ ප්රජාවන්ගේ ආරක්ෂාව ප්රමුඛතාවයට පත් කරමින්, කේන්ද්රය පූර්ණයෙන්ම නවත්වන ලදී.
මෙම ගිනි හේතුවෙන් මැඩ්රිඩ් DSN කේන්ද්රයේ 70-මීටර් රේඩියෝ ඇන්ටෙනා පරිසරය තුළ අඩු වී, NASA විසින් මෙතෙක් පවත්වාගෙන යන අන්තර්ග්රහණ පාලන, ජුපිටර හා Voyager 2 වැනි අභ්යවකාශ නෞකාවන් සමඟ සම්බන්ධතා අත්හිටුවා ඇත. කැලිෆෝර්නියා සහ ඔස්ට්රේලියාවේ ඇති DSN ස්ථානවලින් තවමත් සන්නිවේදන ක්රියාකාරිත්වය පවත්වාගෙන යන නමුත්, මැඩ්රිඩ් කේන්ද්රය නතර වීම නිසා ජාලය දැන් එකම 70-මීටර් ඇන්ටෙනාවක් (ඔස්ට්රේලියා) පමණක් ක්රියාත්මකයි.
ගිනි හේතුවෙන් පසු, ස්පාඤ්ඤ රජය සහ යුරෝපීය අභ්යවකාශ සංවිධානය (ESA) අයිති Cebreros නිරීක්ෂණ ස්ථානයද ඉවත්වීමට නියමිතව තිබුණි. මැඩ්රිඩ් කේන්ද්රය වටා 19,000 කට වැඩි ජනතාව ඉවත්වීමට නියෝගයක් නිකුත් කරමින්, 2,000 කට අධික කාර්ය මණ්ඩලය හා 10 වාහන ගිනි නිවාරණයට යොදාගෙන ඇත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
Deep Space Network යනු NASA විසින් ග්රහලෝක, අභ්යවකාශ නෞකාවන් හා පෘථිවිය අතර දත්ත සන්නිවේදනය සඳහා භාවිතා කරන ලෝක ව්යාප්ත ජාලයකි. මෙම ජාලයේ කාර්ය සාධනය අඩුවීම ශ්රී ලංකාවේ අභ්යවකාශ හා තාක්ෂණ අධ්යයන ක්ෂේත්රයට පහත පරිදි බලපායි:
- අධ්යයන වගුව: ශ්රී ලංකාවේ විශ්වවිද්යාලවල අභ්යවකාශ පර්යේෂණ කණ්ඩායම්, NASA හා ESA විසින් ලබා දෙන දත්ත භාවිතා කරයි. DSN කාර්ය සාධනය අඩුවීමෙන්, අභ්යවකාශ නෞකාවන්ගේ නවීන තොරතුරු ලබා ගැනීමේ වේගය අඩු වේ.
- විකාසකයින්ට අවස්ථා: ලොව පුරා අභ්යවකාශ දත්ත විශ්ලේෂණය, AI මොඩල පුහුණු කිරීම සඳහා DSN මඟින් සපයන විශාල දත්ත කට්ටල භාවිතා වේ. මෙය ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික සමාගම් හා ස්ටාර්ට්අප් සඳහා නව සේවාවන් නිර්මාණය කිරීමේ අවස්ථාවක්.
- ව්යාපාරික ආකර්ෂණය: Artemis මූලික මංගල මූලිකතා වැනි මිනිස් මහා අභ්යවකාශ මෙහෙයුම්, DSN මඟින් තත්ත්වය පාලනය කරයි. එම මෙහෙයුම් සාර්ථක වීම ශ්රී ලංකාවේ අභ්යවකාශ තාක්ෂණ ආකර්ෂණය වැඩි කර, විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කරයි.
NASA පවසන්නේ, මැඩ්රිඩ් කේන්ද්රය නැවත ක්රියාත්මක වීමට කාලය අඩු නොවනු ඇත. මේ අතර, Artemis III මීළඟ වසර දෙක තුළ පෘථිවි පාලනයේ පරීක්ෂා කිරීම සඳහා පාලක කක්ෂයක් ලෙස භාවිතා වන අතර, Artemis IV 2028 වසරට පසු පළමු මිනිස් ඇලන තලය ලෙස සැලසුම් කර ඇත.
කෙටි කාලීනව, DSN කාර්ය සාධනය අඩුවීම අභ්යවකාශ පර්යේෂණ කටයුතු අඩු කරනු ඇතත්, දිගු කාලීනව, ශ්රී ලංකාවේ අභ්යවකාශ හා තාක්ෂණ නවෝත්පාදන සඳහා අවස්ථා බොහෝමයක් පවතී.
