SpaceX සමාගම ජූලි 24 වැනි සිකුරාදා, ටෙක්සාස් දකුණු කොටසේ සිට Starship රොකට් එක අහසේ උඩින් ගමන් කර, ඉන්දියානු සාගරයේ පළාත්යක්ෂේපයක් ලෙස පිරිසිදු, අඛණ්ඩව බිඳී අවසන් කළා. මෙය එම රොකට් එකේ 13 වන පූර්ණ-ප්රමාණ පරීක්ෂණය වන අතර, ඉදිරියේදී ටවර් කෑච් (tower catch) තාක්ෂණය පරීක්ෂා කිරීමට පියවරක් ගනී.
ලෝකයේ විශාලතම රොකට් එක වන Starship, Super Heavy බූස්ටර් සමඟ එක්ව 5:51 ප.ව. ටෙක්සාස් නගරයේ Starbase වෙතින් උඩුගත විය. පළමු පැය පමණ ගමන් කර, පෘථිවියට ආපසු ආවේදී, රොකට් එක ඉන්දියානු සාගරයේ, ඔස්ට්රේලියාවේ බටහිර තටාකයේ අතුරුදන් වූ ප්රදේශයක සෞඛ්යවත් තත්ත්වයෙන් තෙල් බිඳී ගියේය. පෙර පරීක්ෂණ වලදී බිඳීම් සමඟ අග්නිශෝධන සිදුවී තිබුණද, මේ වරට රොකට් එක ස්වල්පයෙන් ඉදිරියට වැටී, තෙරුණු පසුත් තෙරුණු තත්ත්වයෙන් තොරව පැන නැගිටිණ.
බිඳීමෙන් පසු SpaceX ඉංජිනේරු කණ්ඩායම ඩ්රෝන පාවිච්චි කර, රොකට් එකේ තාප ආරක්ෂක පළල (heat shield) පරීක්ෂා කළා. රොකට් එකේ 18,000 ට වැඩි සෙරමික් ටයිල්, 2,600°F (1,430°C) දක්වා උෂ්ණත්වයට පත් වූ පසුත් අඩුම පිරික්සුමක් පවා නොදැක්කා. මෙම පළලේ තත්ත්වය, රොකට් එකේ නැවත භාවිතා කිරීමේ කාල සීමාව කෙටි කිරීමේ අරමුණ සපුරාලීමට මූලික කරුණකි.
ඉදිරි සැලසුම ලෙස Elon Musk, රොකට් එකේ පැනුම පසු ටවර් කෑච් කිරීමේ පරීක්ෂණයක් කරන බව X (Twitter) තුළ ප්රකාශ කළා. එහිදී ලොංච් ටවර් මත ඇති මැකනික අතුරුකාරක (mechanical arms) රොකට් එකේ වේගය අඩු වී, හෝවර් (hover) තත්ත්වයට පත්වීමේදී එය අල්ලයි. Super Heavy බූස්ටර් සමඟ මේ ආකාරයේ අල්ලීම කලේ මේ වන විට පමණක් වන අතර, Starship රොකට් එකේ මෙවැනි අල්ලීම ඉතා ඉහළ වේගයෙන් පසු කළ යුතු බැවින් තවත් තාක්ෂණික අභියෝගයක් වනු ඇත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
- අවකාශ තාක්ෂණය පිළිබඳ උගත්මය පාඨමාලා, විශ්ව විද්යාල හා පළාත් පරීක්ෂණ ආයතන සඳහා නව දත්ත මූලාශ්රයක්.
- ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික ආරම්භකයන්ට රොකට් ආරක්ෂක පද්ධති (heat shield) නිර්මාණය, 3D මුද්රණය සහ සෙරමික් ටයිල් සැකසීමේ හැකියාවන් ඉගෙන ගැනීමට අවස්ථාව.
- අවකාශ යාත්රා නැවත භාවිතා කිරීමේ (reusability) සංකල්පය, ශ්රී ලංකාවේ ගෝලීය ලොජිස්ටික්, නාවික හා ඉන්ධන කර්මාන්ත සඳහා පරිසර හිතකාමී නවීන විසඳුම් ලබා දීමට මාර්ගයක්.
- SpaceX වැනි ගෝලීය නායකයන්ගේ තාක්ෂණික සාර්ථකතා, දේශීය තාක්ෂණික ව්යාපාරවලට ආකර්ශනීය ආයෝජන සහිත ආකාරයක්.
SpaceX හි මෙම සාර්ථක බිඳීම, රොකට් එකේ ආරක්ෂක පළලේ අඩුපාඩු නොමැති බව තහවුරු කරයි. එමඟින් නව පරීක්ෂණ, වේගවත් නැවත භාවිතා කිරීම සහ අනාගත මංගල පරිසරය තුළ අඩු පිරිවැයෙන් අභ්යාස කිරීමේ පදනම සකස් වේ. ශ්රී ලංකාවට මේ තාක්ෂණික සුවිශේෂී දත්ත, ඉදිරි පරීක්ෂණ, අධ්යාපන සහ ව්යාපාරික අවස්ථා සඳහා විශාල වටිනාකමක් ගෙන දෙනු ඇත.
ඉදිරි කාලයේ SpaceX ටවර් කෑච් පරීක්ෂණය සාර්ථක කර ගත්තාම, රොකට් එකේ නැවත භාවිතා කිරීමේ කාලය තවත් කෙටි වනු ඇත. මේ සමඟ, ගෝලීය අවකාශ පර්යේෂණයේ නව මාර්ගයක් විවර වන අතර, ශ්රී ලංකාවේ තාක්ෂණික පරපුරටත් නව ආකාරයේ අභියෝග සහ අවස්ථා ඉදිරිපත් වේ.
