2024 ජූලි 16 දින, නව් ජර්සි හි හිල්ස්බරෝ නගරයේ නිවසක් අහසේ පැන ගිය මීටර් රොකට් එකක් හදිසියේම වැටී, ගෙදර තද ශබ්දයක් හා සුළං කම්පනයක් ඇති කළා. එම මීටර් රොකට්, 2 පවුම් (දිය යටින් 1 කිලෝග්රෑම) පමණ බරින්, 32,000 මයිල්/පැය (14.4 km/s) වේගයෙන් ග්රහලෝකය වෙත ඇතුළු වුණා.
මෙම අස්ථානගත වූ ග්රහලෝකය, නිවසේ මුළුතැන්ගෙදරේ සිවිලිම තෙල්ලක් කරා. ගෘහ හිමිකරු, ශක්තිමත් සුලෛඩ් ගන්ධයක් හා කළු දුමක් පතුරා තිබූ බව පවසමින්, සියලු කැබලි ඇලූමිනියම් ෆෝයිල් සහ ග්ලෝස් ජාර් තුළ රැඳවීය. පසු විග්රහකයන් එය CM‑type carbonaceous chondrite යන අති පුරාණ මූලික ග්රහලෝක ප්රභේදයක් බව තීරණය කළා.
විශේෂයෙන්, මෙම මීටර් රොකට් CM1/2 ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත – CM2‑වලට වඩා ජලය සහ ලුණු ද්රව්ය වලින් වැඩි ලෙස වෙනස් වී තිබෙන අඩංගුකමක්. මෙය පෘථිවි පර්යේෂකයන්ට, පළාත්රාශ්රි ග්රහලෝකයන්හි “ඇලේන් ලෝක” රසායනික සංයෝග හඳුනා ගැනීමට නව මාර්ගයක් සපයයි. පසුගිය කාලයේ, මෙම වර්ගයේ වැටීම් කෙරෙහි පරීක්ෂණයක් නොමැති අතර, ඉන්දෝනේසියාවේ 2020 කෝලන්ග් මීටර් රොකට් පසුපසින් පමණක් වාර්තා වී ඇත.
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවේ විශ්වවිද්යාල සිසුන්, මෙම පර්යේෂණය තුළින් අභ්යවකාශ විද්යාව හා ග්රහලෝක රසායන විද්යාව පිළිබඳ නව දැනුමක් ලබා ගත හැක. NASA, SETI ආදී ආයතන සමඟ සම්බන්ධතා ඇති කිරීම, අපේ රටේ STEM අධ්යාපනයේ තරඟකාරිත්වය ඉහළ නැංවීමට උපකාරී වේ.
ඩෙවලපර්වරුන්ට, මෙවැනි අභ්යවකාශ දත්ත විශ්ලේෂණ සඳහා Python, AI, Cloud සේවා භාවිතා කරමින් නව ඇප්ලිකේෂන් නිර්මාණය කිරීමේ අවස්ථාව ලැබේ. එමෙන්ම, දේශීය ව්යාපාරිකයන්ට අභ්යවකාශ තාක්ෂණය (space tech) අලෙවි කිරීම, ග්රහලෝක මූලාශ්ර ද්රව්ය විශ්ලේෂණ සේවා, සහ අන්තර්ජාතික පර්යේෂණ ව්යාපෘතිවලට දායක වීමේ ව්යාපාරික අවස්ථා පවත්වාගත හැක.
අවසන් වශයෙන්, මෙම අද්විතීය මීටර් රොකට් වැටීම, ලොව පුරා විද්යාත්මක සමාජයට නව දෘශ්යයක් ලබා දී, ශ්රී ලංකාවට අභ්යවකාශ පර්යේෂණය හා තාක්ෂණ නව්යකරණයේ නව පියවරක් ගත හැකි බව පෙන්වයි.
